ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΛΑΧΟΚΕΡΑΣΙΑΣ

Ο Δημοσθένης Ηλιόπουλος του Παναγιώτη,γεννήθηκε 20 Ιανουαρίου 1890 στη Βλαχοκερασιά Αρκαδίας. Ήταν παντρεμένος με την Σταματίνα, το γένοςΤζαβέλλα[1] Είχαν πέντε παιδιά τον Φίλιππα, το Δημοσθένη, τον  Χρήστο, τη Δέσπω και  τη Γιωργίτσα.

iliopoulos.jpg

Ο Δημοσθένης Π. Ηλιόπουλος ως αξιωματικός στον Ελληνκό  Στρατό , πριν την έναρξη της εκστρατείας στη Μικρασία, Τμήμα Υγειονομικού (1919) (Αρχείο Σταματίνας Μπούρτζου - Σπανού)

Στις αρχές του 20ο Αιώνα (1907), με το πρώτο μεγάλο κύμα μετανάστευσης, τα δύο αδέλφια, ο Φίλιππος και ο Χρήστος, μετανάστευσαν στις ΗΠΑ. Ο Χρήστος πέθανε, από τις κακουχίες, κατά την άφιξή του στη Νήσο ΄Ελλις (Ellis Island). Ο Φίλλιπος εγκαταστάθηκε στο Πίτσμπουργκ, Πενσυλβάνια, όπου ασχολήθηκε/αναδείχθηκε με τα εστιατόρια. Στο Πίτσμπουργκ ήταν γνωστός ως Phillip Ellis. Για πρώτη φορά, ήρθε στην Ελλάδα (και τη Βλαχοκερασιά), το 1960, μετά από 53 χρόνια. Πέθανε στις ΗΠΑ, ανύπαντρος, και χωρίς παιδιά, το 1972.

Ο Δημοσθένης ξεκίνησε τις γυμνασιακές του σπουδές και μετά από μια διαφωνία σχετικά με το μάθημα γαλλικών («Περιμένετε ένα χωριατόπαιδο να γνωρίζει Γαλλικά»), έκανε μεταγραφή σε Γυμνάσιο του  Ναυπλίου όπου και ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές. Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, μαζί με τον ξάδελφό του Κωνσταντίνο Ηλιόπουλο, ο οποίος ειδικεύτηκε στη Φαρμακευτική και στη συνέχεια άνοιξε φαρμακείο στην Τρίπολη, την Πλατεία Αγίου Βασιλείου. Το Φαρμακείο αυτό ήταν για την Τρίπολη ότι ήταν το Φαρμακείο Μπακάκου για την Αθήνα και ο Ντίνος Ηλιόπουλος ήταν στενός φίλος του Αλέξανδρου Παπαναστασίου. 

Μετά τις πανεπιστημιακές του σπουδές κατετάγη στο στρατό και υπηρέτησε στο Υγειονομικό σε διάφορα μέτωπα κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τον Πρώτο  Παγκόσμιο Πόλεμο και το Μικρασιάτικο Πόλεμο (Αφιόν-Καραχισάρ) (Βλ. Φωτογραφία). Κατά τη διάρκεια του Μικρασιατικού Πολέμου υπηρέτησε και στο Πλωτό Νοσοκομείο «Πίνδος», το οποίο μετά τον πόλεμο πραγματοποιούσε δρομολόγια στον Αργοσαρωνικό. Ενεπλάκη και στην υπόθεση των 6 καταδικασθέντων για τη συμφορά στη Μικρά Ασία.  Κατά τη διάρκεια  μιας επίσκεψης στον  Πρωθυπουργό Πλαστήρα ήταν παρόντες και οι Πρέσβεις της Αγγλίας και της Γαλλίας οι οποίοι παρέμβαιναν για να μην εκτελεστεί ο Δημήτρης Γούναρης. Δείχνοντας προς τον Δημοσθένη τους απάντησε: «Αυτός είναι η επανάσταση και αυτός αποφασίσει». Ο Δημοσθένης Ηλιόπουλος ως στρατιωτικός γιατρός διαβεβαίωσε ότι ο  ασθενής Δημήτρης Γούναρης ήταν απύρετος και μπορούσε να οδηγηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα. Οι δεξιές εφημερίδες της εποχής αποκάλεσαν τον Δημοσθένη Ηλιόπουλο δολοφόνο.  Αν ήμουν στη θέση του και  εγώ το ίδιο θα έπραττα, αν λάβουμε υπόψη την εξόντωση ενάμιση εκατομμύριο Ελλήνων στη Μικρά Ασία και άλλων τόσων προσφύγων που κατέφυγαν στη χώρα μας. 

afion-karaxisar.jpg

Η αφοσίωση του Δημοσθένη Ηλιόπουλου στο Βενιζέλο είχε τον χαρακτήρα θρησκείας. Μετά τη συμμετοχή του στο Κίνημα του Ελευθέριου Βενιζέλου το 1935, ο Δημοσθένης Ηλιόπουλος αποτάχθηκε από το Μεταξά μαζί με άλλους δημοκράτες αξιωματικούς. Το 1937 κατέφυγε στην Αμερική, μετά από πρόσκληση του αδελφού του Φίλιππα στο Πίτσμπουργκ. Τρία χρόνια αργότερα, εβρισκόμενος σε μια παρέα ομογενών, άκουσαν από το ραδιόφωνο ότι η Ελλάδα κήρυξε πόλεμο στην Ιταλία. Ο Δημοσθένης είπε ¨Γυρίζω πίσω∙ η πατρίδα μου κινδυνεύει.» Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, υπηρέτησε ως Γενικός Διευθυντής στο «Γενικό Νοσοκομείο Μετώπου στο Μεσολόγγι». Σύμφωνα με μαρτυρίες αυτοπτών υγειονομικών που επίσης υπηρετούσαν στο Νοσοκομείο (ο φαρμακοποιός Ζαχαρακόπουλος από την Αθήνα και ο δερματολόγος Νίκος Μπελέντζος από τη Σπάρτη), ο Δημοσθένης κουβαλούσε τραυματίες που έφερναν από το Αλβανικό μέτωπο στους ώμους του ― μια σπάνια πρακτική για έναν αξιωματικό.

Για τις υπηρεσίες του στα μέτωπα, ο πατέρας μου παρασημοφορήθηκε με 13 γωνίες. Η κάθε μία από αυτές αντιστοιχούσε σε 6 μήνες υπηρεσίας στο πολεμικό μέτωπο. Το μανίκι ήταν γεμάτο από κάτω μέχρι πάνω. Δεν υπάρχει σχετική φωτογραφία γιατί αυτά τα πήρε στον τάφο μαζί του.

Στις 14 Δεκεμβρίου 1941, και σε ηλικία 52 ετών ο Δημοσθένης Ηλιόπουλος παντρεύτηκε την Μαρία (Μαριγούλα) Κριτικού, από την Αίγινα. Είκοσι χρόνια νεότερή του, η Μαριγούλα ήταν κόρη πλοιοκτήτη [είχε πλοία με πανιά] , ο οποίος έκανε εισαγωγή σταριού από τη Ρωσία, το οποίο μετέφερε για άλεση στους μύλους του Λούλη στο Βόλο και στη συνέχεια διοχέτευε το αλεύρι στις αγορές της Ευρώπης. Η γυναίκα του Δημοσθένη πέθανε το 1955, σε ηλικία 42 περίπου ετών. 

ilio-neos.jpg ilio-mesilix.jpg

Ο Δημοσθένης στα νιάτα του (Δεκαετία 1930) και σε μεγαλύτερη ηλικία μετά το θάνατο της μητέρας του.
(1955) (Αρχείο Αδελαϊδας - Σταματίνας Ηλιοπούλου).

Με την έναρξη της κατοχής, ο Δημοσθένης Ηλιόπουλος γύρισε στη Βλαχοκερασιά  όπου διέμεινε μέχρι το 1943. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο χωριό  προσέφερε αφιλοκερδώς τις ιατρικές του γνώσεις και υπηρεσίες.  Δεν δεχόταν αμοιβή ούτε σε χρήμα ούτε σε είδος. Λέγεται μάλιστα ότι μια γριούλα του έφερε λίγες χυλοπίτες και τραχανά αφού είχε ξεγεννήσει την κόρη της. Ο ιδίως δεν τα δέχθηκε, θεωρώντας πώς δεν ήταν δυνατόν να δεχτεί οτιδήποτε από το υστέρημα της φτωχής γυναίκας. Με τη γυναίκα του ετοιμόγεννη,  το 1943 επέστρεψε στο σπίτι του στην Αθήνα (Αιόλου και Καρόρη).[2] Στην Αθήνα γεννήθηκαν και τα δύο του παιδιά , ο Παναγιώτης (το 1943) και η Αδελαΐδα-Σταματίνα (το 1947).

Το 1946 πολιτεύτηκε στην Αρκαδία με το κόμμα των Φιλελευθέρων (του Σοφοκλή Βενιζέλου), αλλά δεν κατάφερε να εκλεγεί. Ο  Δημοσθένης ως υποψήφιος βουλευτής δεν έτυχε της αναμενόμενης υποστήριξης από τους ψηφοφόρους της γενέτειράς του.

dimosthenis2.jpg
Ο Δημοσθένης Ηλιόπουλος ως υποψήφιος βουλευτής στην Αρκαδία με το Κόμμα Φιλελευθέρων, 1946 (Αρχείο Σταματίνας Μπούρτζου-Σπανού).

 

Ο Δημοσθένης Ηλιόπουλος, εκτός  από επαγγελματίας ήταν και άνθρωπος. Μεταχειριζόταν ισότιμα όλους τους πολίτες, είτε ήταν ασθενείς του είτε αναζητούσαν κάποια διευκόλυνση/παρέμβαση εκ μέρους του.  Έσκιζε τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, τα οποία την εποχή εκείνη καθόριζαν όχι μόνο τη σταδιοδρομία αλλά και τη ζωή των ανθρώπων, γνωρίζοντας ότι τέτοιες πράξεις θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στον ίδιον. Πίστευε ότι δεν είναι δυνατόν να τιμωρούνται οι πολίτες για τις επιλογές των προγόνων τους.

Έφυγε από τη ζωή στις 31/01/1970, σε ηλικία 80 ετών. Ετάφη στο πρώτο νεκροταφείο, στο διαμέρισμα των αξιωματικών.  Πριν κατεβάσουν το φέρετρο στον τάφο, δύο από τους παρευρισκόμενους πενθούντες έπεσαν στον τάφο του.  Ήταν κομμουνιστές.  Η κόρη του, μη αντέχοντας τη συγκινητική σκηνή ζήτησε από τον αδελφό της να την απομακρύνει.

Σημείωση: Παράφραση της συνέντευξης που παραχώρησε η κόρη του Αδελαΐδα-Σταματίνα στον Νίκο Π. Πετρόπουλο (αναδεξιμιό του Δημοσθένη) στις 22/12/2014. 

(Συνέχεια)

Άλλα σχετικά κείμενα:

Δημοσθένης Π. Ηλιόπουλος_Αφηγήσεις.pdf (Αφήγηση της ανιψιάς Σταματίνας Σπανού και του ανιψιού Κωνσταντινου Μεντή στη Μαρία Κοπίτα).

Δημοσθένης Π. Ηλιόπουλος_Αρχεία Στρατού.pdf  (Έρευνα του Νίκου Π. Πετρόπουλου).

 

[1] Αδελφός της ο ιατρός Κωνσταντίνος Τζαβέλλας με τα 12 παιδιά.

[2] Στο τετραώροφο σπίτι, κατασκευασμένο σε αρχιτεκτονικό στυλ Βαοχάουζ, έμενε στον 4ο όροφο ο Δημοσθένης με τη γυναίκα του Μαριγούλα και τα δύο τους παιδιά.   Από εκεί, την εποχή εκείνη, είχαν ως θέα τον Λυκαβηττό, την Ακρόπολη και τον Αργοσαρωνικό.