ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΛΑΧΟΚΕΡΑΣΙΑΣ

kopadi.jpgΗ κτηνοτροφία ασχολείται με την εκτροφή και αναπαραγωγή ζώων, καθώς και με την εκμετάλλευση των ίδιων των ζώων και των προϊόντων τους για την ικανοποίηση των αναγκών του ανθρώπου (τροφή, ενδυμασία, μεταφορά κτλ.)[1]. Στην κατηγορία αυτή υπάγονται τόσο τα ζώα ελεύθερης βοσκής (π.χ. αιγοπρόβατα, αγελάδες, κτλ) όσο και τα οικόσιτα ζώα (π.χ. χοίροι, μαλτέζες και υποζύγια κτλ.). Παλαιότερα (πριν από 60 χρόνια), σχεδόν όλοι οι Βλαχοκερασιώτες είχαν κοπάδια αιγοπροβάτων και οικόσιτα ζώα.

Στις μέρες μας τα οικόσιτα ζώα έχουν σχεδόν εξαφανιστεί  και ο αριθμός των συμπατριωτών που έχουν κοπάδια (αιγοπροβάτων, αγελάδων)  δεν ξεπερνάει τους 10 σε ένα σύνολο 180-200 περίπου οικογενειών. Σημειωτέον ότι κάποιοι από τους κτηνοτρόφους μας, όπως και θα διαπιστώσετε από το φωτογραφικό υλικό που διαθέτουμε, έχουν μεγάλα κοπάδια[2], εκμεταλλευόμενοι (ενδεχομένως) και τα κοινοτικά κίνητρα για περιφερειακή ανάπτυξη και την αυξημένη ζήτηση για ντόπια προϊόντα.  Η παρούσα ενότητα επικεντρώνεται στα αιγοπρόβατα, του παρελθόντος και του παρόντος, τόσο για λόγους πρακτικούς (διαθεσιμότητα σχετικού υλικού) όσο και γιατί υπάρχει ένας ικανοποιητικός αριθμός Βλαχοκερασιωτών που συνεχίζουν να ασχολούνται με την κτηνοτροφία. 

Ξεκινάμε την παρούσα ενότητα με τη βοσκή και το πότισμα των αιγοπροβάτων, αγελάδων[3], και αλόγων, συνεχίζουμε με το άρμεγμα και τον κούρο αιγοπροβάτων, το γνέσιμο μαλλιού και  την ύφανση και κλείνουμε τον κύκλο με τη σφαγή των ζώων και το ψήσιμο αρνιών το Πάσχα[4]. Το φωτογραφικό υλικό  συνοδεύεται από υπερσυνδέσεις, αποτελούμενες από άρθρα, αφηγήσεις και φιλμ/βίντεο κλιπ, με ή χωρίς ήχο, που αξίζει να μνημονευτούν. Το άρθρο της Κικής Κατσαφάνα βασίζεται σε συνέντευξη που πήρε από την κτηνοτρόφο Αθανασία Δημητρακοπούλου και αφορά στην εκτροφή αγελάδων και την διάθεση των σχετικών προϊόντων στην αγορά.     Στις αφηγήσεις συγκαταλέγεται  σχετικό υλικό από:: (1) του εκπαιδευτικού Παναγιώτη Χ. Πετρόπουλου με θέμα τη βράβευση του παππού του Παναγιώτη (το 1926) από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης για την παρασκευή του καλύτερη βουτύρου (2) των συζύγων κτηνοτρόφων στη Μαρία Κοπίτα  που αφορούν στην παρασκευή τυριού, βουτύρου, μυζήθρας και γιαούρτης  (3) του κτηνοτρόφου Παναγιώτη Δημητρακόπουλου στο μαθητή-γιό του για τον κούρο αιγοπροβάτων και (4) της Σταυρούλας Κοντογιάννη στην Κική Κατσαφάνα για τα «νυχτέρια» τα οποία, μεταξύ άλλων, περιελάμβαναν και το γνέσιμο του μαλλιού από τις γυναίκες. 

Στις υπερσυνδέσεις με φιλμ και βίντεο περιλαμβάνεται υλικό του υπογράφοντα (1968), της Αγγελικής Κοντογιάννη (Contis) (2001), της Αγγελικής Κατσαφάνα (2005),  της Βασιλικής Μπιστόλα (2015) και του Κωνσταντίνου Γκανά (2016). Για τα γυρίσματα αξιοποιηθήκαν παλαιές και νέες τεχνολογίες Το υλικό αυτό καταγράφει τη βοσκή κοπαδιών και των μαλτεζών, τη φύλαξη, το πότισμα και το άρμεγμα κοπαδιών,  καθώς και το κούρεμα των προβάτων. Ένα από αυτά (του Κ. Γκανά) επικεντρώνεται στην εκτροφή αλόγων, τη βοσκή και τo πότισμά τους.  Ένα άλλο (της Αγγ. Κατσαφάνα) προβάλλει μια θεατρική παράσταση για τους «τσοπάνηδες» από μαθητές του Γυμνασίου Βλαχοκερασιάς. Τέλος, σε δύο από τα βίντεο κλιπ ακούμε και βλέπουμε  δύο συγχωριανούς, τον αρχαιότερο κτηνοτρόφο του χωριού μας, Σταμάτη Μήτσιο («Μπίλιουρα»), να παίζει τη φλογέρα και να τραγουδά ένα δημοτικό τραγούδι για την καταραμένη ξενιτιά, τον αείμνηστο δάσκαλο, Κώστα Κρεκούζο, να τραγουδά, μαζί με τον Σταμάτη, ένα άλλο δημοτικό τραγούδι  «Τώρα τα Πουλιά, Τώρα τα Χελιδόνια». Το επιθαλάμιο, παραδοσιακό αυτό τραγούδι με προέλευση την ευρύτερη περιοχή της Αρκαδίας τραγουδιόταν την πρώτη νύχτα του γάμου από τους καλεσμένους που συνέχιζαν το γλέντι, όταν το ζευγάρι είχε αποσυρθεί στην κάμαρά του.

Μέσα από την περιήγηση στην παρούσα θεματική ενότητα, και ιδίως στις υπερσυνδέσεις (αφηγήσεων και φίλμ),  θεωρούμε ότι θα αναδειχθούν οι παλαιότερες συλλογικές πρακτικές επεξεργασίας του μαλλιού   (π.χ. ο εκ περιτροπής κούρος, οι ρούγες και τα νυχτέρια γυναικών), ο παραδοσιακός τρόπος παρασκευής των γαλακτοκομικών προϊόντων, οι παραδοσιακές πρακτικές εκτροφής, ποτίσματος και αρμέγματος  αιγοπροβάτων καθώς και οι μεταβολές στις τεχνικές του κουρέματος.   

Έχουμε ήδη επισημάνει ένα σημαντικό κενό –  το ζευγάρωμα και αναπαραγωγή – στην  παρούσα ενότητα (βλ. υποσημείωση) 4). Ευπρόσδεκτο είναι υλικό (φωτογραφίες, αφηγήσεις κτλ.) που αφορά στο χωριό και  όλες τις πτυχές της παρούσας ενότητας  για τον περαιτέρω εμπλουτισμό της συλλογής. Οι κύκλοι της σιτοκαλλιέργειας και της κτηνοτροφίας ολοκληρώνονται στην θεματική ενότητα, η οποία πραγματεύεται «Τα Ζυμαρικά μας»  (Ιστορία – Δημογραφία – Παραδόσεις).

Νίκος Π. Πετρόπουλος
Συντονιστής Επιτροπής Ψ. Μ. Β.

Πατήστε εδώ ή στην επάνω εικόνα για μια περιήγηση στο φλίπινγκ μπουκ.

 


[1] Αποφεύγουμε τον όρο «τσοπάνης» γιατί  ταυτίζεται με αρνητικά στερεότυπα (π.χ. αγραμματοσύνη, αγένεια κτλ.), τα οποία δεν ανταποκρίνονται στη σύγχρονη πραγματικότητα. Οι σύγχρονοι κτηνοτρόφοι πρέπει να είναι ενημερωμένοι για να ανταπεξέλθουν στις εγχώριες και κοινοτικές απαιτήσεις του επαγγέλματος.

[2] Τους κτηνοτρόφους με τα μεγάλα κοπάδια (που απασχολούσαν και άλλα εργατικά χέρια) τους λέγαμε τσέλιγκες.

[3] Η ενασχόληση Βλαχοκερασιωτών με την αγελαδοτροφία αποτελεί μια εξαίρεση. Εξαίρεση αποτελεί η Αθανασία (Σούλα) Δημητρακοπούλου, η οποία εκτρέφει αγελάδες για το κρέας τους (Βλ. φωτογραφικό υλικό και σχετική υπερσύνδεση –άρθρο της Κικής Κατσαφάνα).

[4] Μεταξύ άλλων, μας λείπει υλικό για το ζευγάρωμα και αναπαραγωγή των ζώων, και θα παρακαλούσαμε όποιον/α μπορεί να  συμπληρώσει τη συλλογή μας με αντίστοιχο υλικό, να μας το διαθέσει. Προσθέτουμε ότι τέτοιο υλικό θα ήταν χρήσιμο σε μαθήματα οικογενειακού προγραμματισμού. 

Νέα του Ψ. Μ. Βλαχοκερασιάς

Χάρτης / Map