ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΛΑΧΟΚΕΡΑΣΙΑΣ

ekklisia.jpgΟι εκκλησίες έχουν διαδραματίσει ένα σπουδαίο ρόλο για τους Βλαχοκερασιώτες, είτε ως χώροι λατρείας, είτε ως χώροι τέλεσης των μυστηρίων, είτε ως χώροι για γιορτασμούς, πανηγύρια και ανανέωση δεσμών συγγένειας και φιλίας. Έτσι, και συχνά με την επικουρία των ομογενών μας χτίστηκαν και στη συνέχεια ανακαινίστηκαν η εκκλησία/μητρόπολης, «Κοίμησης της Θεοτόκου», στο κέντρο του χωριού καθώς και πολυάριθμα εξωκλήσια (Άι Γιώργης, Άγιοι Απόστολοι, Άγιος Νικόλαος/Άγιοι Θεόδωροι, Άι Λιας, Παναγίτσα, Άγιος Κωνσταντίνος, Άι Γιάννης, Αγία Ειρήνη, Άγιος Θανάσης και Άγιος Ευθύμιος). Όπως ήταν φυσικό, ο μεγαλύτερος εικονικός χώρος στο Ψηφιακό Μουσείο Βλαχοκερασιάς αφιερώθηκε στην μητρόπολη της Βλαχοκερασιάς, έργο βασικά των ομογενών μας από το Πίτσμπουργκ. Εκεί τελούνται οι κυριακάτικες λειτουργίες, τα περισσότερα μυστήρια και γιορτάζονται οι σημαντικότερες γιορτές της Ορθοδοξίας (π.χ. Χριστούγεννα, Πάσχα, Κοίμησης της Θεοτόκου κτλ.)

Η εν λόγω κατασκευή ξεκίνησε στα τέλη 19ου αιώνα (1895 περίπου) και ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του 1960. Στην περίπτωση της εκκλησίας της «Κοίμησης της Θεοτόκου», ο αναγνώστης/περιηγητής θα βρει υπερσυνδέσεις που πραγματεύονται γενικά την ιστορία της εκκλησίας (βλ. του Γιάννη Ζέππου) και ειδικότερα την ιστορία της κατασκευής, της χρηματοδότησης, και της αποπεράτωσης (εγκαίνια, κτλ.). Σχετικές υπερσυνδέσεις υπάρχουν και στη θεματική ενότητα, «Ευεργέτες της Βλαχοκερασιάς». Εκτός από τα θέματα εκκλησιαστικής ιστορίας και υποδομής, η συλλογή περιλαμβάνει και υπερσυνδέσεις/αφηγήσεις από την Ντίνα και τη Βούλα Κοντογιάννη για τα πασχαλινά έθιμα.  

Αναμενόμενο είναι το καθένα από τα παραπάνω εξωκλήσια να έχει τη δική του ιστορία (έτος που άρχισε η κατασκευή του, ποιοι πρωτοστάτησαν, πώς χρηματοδοτήθηκε, γιατί επελέγη η συγκεκριμένη τοποθεσία, πότε ολοκληρώθηκε και πότε ανακαινίστηκε). Αυτή την ολοκληρωμένη προσέγγιση δεν την διαθέτουμε στην παρούσα φάση για όλα τα εξωκλήσια. Διαθέτουμε κάποια ιστορικά στοιχεία που βασίζονται σε αφηγήσεις για τον Άγιο Νικόλα/τους Αγίους Θεοδώρους κοντά στο νεκροταφείο, τον Άι Γιάννη καθώς και τον Άγιο Ευθύμιο στον Κοπελιά (Βλ. τις σχετικές υπερσυνδέσεις).[1] Μετά από συζήτηση με τον Ιωάννη Ζέππο, που ασχολείται με τα εκκλησιαστικά επί σειρά ετών (Βλ. σχετική υπερσύνδεση), διαπιστώσαμε ότι οι κτηματίες της περιοχής διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο αναφορικά με την ακριβή τοποθεσία, την κατασκευή και την ονομασία του εξωκλησιού. Επίσης,  διαθέτουμε και δύο φιλμάκια (1968) χωρίς όμως ήχο, το ένα την ώρα που επιστρέφουν οι Βλαχοκερασιώτες από τον «Προφήτη Ηλία» [με τα παιδάκια καβάλα σε στολισμένα μουλάρια, τους νέους και τους μεγάλους πεζούς] και το άλλο, τη στιγμή που οι εκκλησιαζόμενοι περνάνε μπροστά από την κάμερα μετά το σχόλασμα της εκκλησίας των Αγίων Αποστόλων. Και στις δύο περιπτώσεις, θα γνωρίσετε συγχωριανούς που έχουν φύγει από κοντά μας, άλλους που σήμερα βρίσκονται στο απόγειο της καριέρας τους, ενδεχομένως συγγενείς και τους εαυτούς σας (Βλ. σχετική υπερσύνδεση).

Όπως προαναφέραμε, στις εκκλησίες και στα εξωκλήσια συνήθως γίνονται γιορτές και πανηγύρια, την ημέρα που γιορτάζει ο/η Άγιος/Αγία. Το μαζικότερο ετήσιο πανηγύρι είναι αυτό  που οργανώνεται από τον τοπικό πολιτιστικό σύλλογο νέων και την κοινότητα, την ημέρα της Παναγίας (15 Αυγούστου), είτε στο προαύλιο της εκκλησίας («Κοίμησης της Θεοτόκου»), όπως γινόταν παλαιότερα, είτε στο προαύλιο του σχολείου που γίνεται τώρα, συνοδεύεται από ζωντανή μουσική, παραδοσιακή γουρνοπούλα και χορό, κρατά δυο ημέρες και συγκεντρώνει κόσμο από τα γύρω χωριά, Βλαχοκερασιώτες από την Αθήνα και άλλες πόλεις, καθώς και ομογενείς.

Αν και σε πολύ μικρότερη κλίμακα, μια φορά το χρόνο και ανήμερα της γιορτής, πανηγύρια οργανώνονταν/οργανώνονται, είτε από τους συλλόγους Βλαχοκερασιωτών (Αττικής ή των νέων Βλαχοκερασιάς), είτε από τοπικούς παράγοντες είτε μετά από πρωτοβουλία των οικογενειών, σχεδόν σε όλα τα εξωκλήσια του χωριού μας. Τα πανηγύρια ξεκινούν [συνήθως] με την ολοκλήρωση της θείας λειτουργίας. Τα εξωκλήσια παρέχουν και τη δυνατότητα για μια εκδρομή στην εξοχή. Τα πιο οργανωμένα και δημοφιλή ήταν αυτά που λάμβαναν/λαμβάνουν χώρα στα εξωκλήσια του Αγίου Κωνσταντίνου (21 Μαϊου) και του «Προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου)[2], υπό την αιγίδα του «Συλλόγου Βλαχοκερασιωτών Αττικής Ο Προφήτης Ηλίας»[3] ή του πρώην Δημάρχου Σκιρίτιδας Κωνσταντίνου Κατσαφάνα. Συνοδεύονταν από φαγοπότι, ηχογραφημένη μουσική, γλέντι και χορό. Στα πιο απομακρυσμένα εξωκκλήσια, o γιορτασμός είναι συνήθως αποτέλεσμα αυτό-οργάνωσης. Το φαγοπότι (είτε κανονικό είτε νηστήσιμο) ετοιμάζεται από ομάδες συγγενών. Σε κάποια εξωκλήσια, με την μείωση (εκμηδενισμό) της παραγωγής έχουν συρρικνωθεί και οι δραστηριότητες.

Θα ήταν παράλειψή μας να μην μνημονεύσουμε και το αρχαιότερο ντοκουμέντο (1870) στην παρούσα θεματική ενότητα από το αρχείο του αείμνηστου Χρήστου Τζαβέλλα, το οποίο αφορά στις «παραινέσεις» του Αρχιεπισκόπου Μαντινείας και Κυνουρίας Θεόκλητου Α΄ [προς τους Βλαχοκερασιώτες] να τακτοποιήσουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις απέναντι στην εκκλησία (Βλ. σχετικές υπερσυνδέσεις). Το έγγραφο παρουσιάζεται σε πρωτότυπη (πολυτονικό) και πληκτρολογημένη (μονοτονικό) μορφή. Πέρα από οποιαδήποτε στοιχεία συλλογικής αυτογνωσίας, θεωρούμε ότι εμπεριέχει και αρκετά στοιχεία συγκριτικής θρησκειολογίας.

Νίκος Πετρόπουλος
Συντονιστής Επιτροπής Ψ. Μ .Β.

Πατήστε εδώ ή στην επάνω εικόνα για μια περιήγηση στο φλίπινγκ μπουκ.

 


[1] Ειδικότερα για τον Άι Γιάννη, αναφέρουμε (1) τις δύο υπερσυνδέσεις/αναδημοσιεύσεις από τη «Φωνή του Χωριού μας»: το άρθρο της Αγγελικής Κρίμπαλη για τον Αγιάννη τον Νηστευτή, με αρκετά στοιχεία για την ιστορία, την αρχαιολογία, το περιβάλλον, την αρχιτεκτονική και τις εικόνες (9/1989) και το ποίημα του Γ. Π. Μάνδρου ο οποίος μετά τη θέαση μιας οπτασίας προχωρεί σε μια αυτοδέσμευση (12/2007) (2) το άρθρο του Λευτέρη Α. Σουρλά ο οποίος εμπνευσμένος από το αιωνόβιο δέντρο στον Άι Γιάννη καταπιάνεται με όλα τα εναπομείναντα δέντρα γίγαντες της περιοχής και (3) το άρθρο της Αγγελικής Κατσαφάνα (“Ο Δρόμος για τον Άι Γιάννη”), η οποία ανακαλεί στη μνήμη τους παλαιότερους τρόπους μετάβασης και τους αντιπαραβάλλει με τα σύγχρονα μέσα, ενώ το όλο περιβάλλον αποπνέει «απλές σκηνές… που γαληνεύουν τις ψυχές των ανθρώπων”.

[2] Πριν από το 1940, κατά τη γιορτή του Άγιολια, γινόταν μεγάλο πανηγύρι (εμποροπανήγυρις και ζωοπανήγυρις) στο προαύλιο του σχολείου (Βλ. υπερσύνδεση/αφήγηση του Κωνσταντίνου Μιχαλόπουλου στην Κική Κατσαφάνα).

[3] Βλ. σχετική υπερσύνδεση, ένα ποίημα-αφιερωμα («Εκεί ψηλά στον Αγιολιά») από τόν Πέτρο Πετρόπουλο στο «Σύλλογο Βλαχοκερασιωτών Αττικής» που έχει αναδημοσιευτεί από  τη «Φωνή του Χωριού μας» (9/1997). 

Χάρτης / Map