ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΛΑΧΟΚΕΡΑΣΙΑΣ

 

sign

Η ενασχόληση με την κτηνοτροφία και τις σιτοκαλλιέργειες (Βλ. Οικονομία–Παραγωγή) αποτελεί προαπαιτούμενο για την παρούσα θεματική ενότητα, αφού τα υποπροϊόντα τους (το γάλα και το αλεύρι) είναι βασικά συστατικά για την παρασκευή και το μαγείρεμα ζυμαρικών. Τα ζυμαρικά που πραγματεύεται η παρούσα θεματική ενότητα είναι δύο μακράς διάρκειας (τραχανάς και χυλοπίτες) και δύο βραχείας διάρκειας (ψωμί και πίτες). Η παρασκευή του τραχανά (γλυκού και ξινού) και των χυλοπιτών (για την ακρίβεια των χυλοπιτακιών) αποτελούσε παλαιότερα μια βασική απασχόληση των αγροτικών οικογενειών, ιδίως των γυναικών, δεδομένου ότι η κατανάλωση κρέατος θεωρούνταν μια πολυτέλεια (το έτρωγαν τα Χριστούγεννα και το Πάσχα), ενώ τα ζυμαρικά, μαζί με τα λαχανικά και τα υπο-προϊόντα τους, αποτελούσαν για όλους σχεδόν τους Βλαχοκερασιώτες τις κύριες πηγές διατροφής.

Το καλοκαίρι (μετά το θέρος) ήταν η προσφορότερη εποχή για την παρασκευή των μακράν διάρκειας ζυμαρικών (του τραχανά και των χυλοπιτών), γιατί υπήρχαν τα υλικά (γάλα από τις μαλτέζες και τις στάνες, φρέσκο αλεύρι από το σιτάρι, και φρέσκα αυγά από τα κοτέτσια κτλ.). Η λιακάδα βοηθούσε το στέγνωμα των ζυμαρικών, πριν την αποθήκευσή τους που γινόταν σε λευκούς, πάνινους σάκους. Οι οικογένειες παρασκεύαζαν τραχανά και χυλοπίτες, ώστε να επαρκέσουν για τις ανάγκες της χρονιάς.

 

Τα βραχεία διάρκειας ζυμαρικά, το ψωμί και οι πίτες, ήταν αποκλειστικά αντικείμενο εργασίας των γυναικών. Η παρασκευή του ψωμιού (καρβέλια με σιταρένιο ή καλαμποκένιο[2] αλεύρι ή και με κάποια αναλογία των δύο)  γινόταν  σε τακτικά διαστήματα, ανεξάρτητα από εποχή,  ανάλογα με το μέγεθος της οικογένειας.  Αντίθετα, η παρασκευή της πίτας ήταν περιστασιακή και συνάρτηση είτε ευχάριστων (π.χ. γάμος) είτε δυσάρεστων (μνημόσυνο)  γεγονότων (κάτι που καθόριζε και το σχέδιο κεντήματος στην κρούστα). Και τα δύο αυτά (ψωμί και πίτες) ψήνονταν στον παραδοσιακό εξωτερικό φούρνο της οικογένειας που υπήρχε στην αυλή τους. Φούρνους διαθέταμε και στο χωριό και στα χειμαδιά, αν και στα χειμαδιά υπήρχαν περιπτώσεις να μοιράζονται  τον ίδιο φούρνο περισσότερες από μία οικογένειες.

Ξεκινάμε την παρούσα ενότητα με φωτογραφικό υλικό και υπερσυνδέσεις για  την παρασκευή του τραχανά, με ιδιαίτερη έμφαση στα στάδια παρασκευής του γλυκού τραχανά (βράσιμο, κόψιμο/άπλωμα, λιάσιμο κτλ.)[3], συνεχίζουμε με το κόψιμο της χυλοπίτας, το ζύμωμα-ψήσιμο του ψωμιού, πίτας, πρόσφορου, κουραμπιέδων και κλείνουμε με το μαγείρεμα ζυμαρικών.   Οι σχετικές υπερσυνδέσεις περιλαμβάνουν (1) αφηγήσεις από την Ελευθερία Μαργέτη και Κωνσταντίνα Σαραντάκη στον υπογράφοντα για την  παρασκευή γλυκού τραχανά, ξινού τραχανά και το μαγείρεμα της μπαζίνας (2)  αφήγηση από την Τασία Στρατηγοπούλου στην Αγγελική Κατσαφάνα για τη διαδικασία προετοιμασίας του πρόσφορου και  (3) φιλμ/βίντεο κλιπ  (α) της Αγγελικής Κοντογιάννη (Contis) με αντικείμενο την παρασκευή γλυκού τραχανά, το κόψιμο της χυλοπίτας, και το ζύμωμα-ψήσιμο του ψωμιού (2001) και (β) του υπογράφοντα με αντικείμενο την παρασκευή του γλυκού τραχανά από γονείς (1968) και αδέλφια (2012). Το βίντεο κλιπ της Αγγελικής Κοντογιάννη για το ψωμί εμπεριέχει στιγμιότυπα απ’ όλες τις φάσεις προετοιμασίας.  Τα κλιπ του υπογράφοντα προσφέρουν μια διαγενεακή διάσταση στην παρασκευή του γλυκού τραχανά, με το πιο πρόσφατο (2012) να προβάλει στιγμιότυπα απ’ όλα τα στάδια παρασκευής.

 Στις μέρες μας, λίγες από τις παραπάνω δραστηριότητες επιβιώνουν. Η χρήση του παραδοσιακού φούρνου έχει σχεδόν (90% +) εγκαταλειφτεί ακόμη και από τους μόνιμους κάτοικους του χωριού μας. Υπάρχει φούρνος στο χωριό μας, για ψήσιμο ψωμιού, φαγητού και κουλουριών, ο όποιος εξυπηρετεί τους συγχωριανούς, τους εποχιακά διαμένοντες στο χωριό από τις πόλεις,  τους κάτοικους από διπλανά χωριά και τους περαστικούς. Οι περισσότεροι μόνιμοι κάτοικοι όμως συνεχίζουν να παρασκευάζουν τα μακράς διάρκειας ζυμαρικά, αφού πρώτα αγοράσουν τα υλικά (γάλα, αλεύρι, σιμιγδάλι) από κτηνοτρόφους της περιοχής, από φούρνους παρασκευής τοπικών ζυμαρικών στην Τεγέα ή την Τρίπολη ή και από το σουπερμάρκετ του χωριού μας. Επειδή, όπως θα διαπιστώσετε, η παρασκευή ζυμαρικών είναι μια διαδικασία κοπιαστική και πολυσταδιακή, όλο και λιγότερες οικογένειες παρασκευάζουν το δικό τους τραχανά.  Κάποιοι συγχωριανοί υιοθετούν ένα συνδυασμό πρακτικών, ιδίως στην περίπτωση της χυλοπίτας: συγκεντρώνουν τα συστατικά από τοπικές ή ίδιες πηγές (π.χ. γάλα, αυγά κτλ.) και τα πάνε σε εργοστάσιο παραγωγής ζυμαρικών, είτε στην Τεγέα είτε στην Τρίπολη.  Με την βιολογική όμως έξοδο της γενιάς του 1930-1940, είναι  βέβαιο ότι θα εκλείψει και η σπιτική παραγωγή των ζυμαρικών, αφού δεν υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον στις νεότερες γενιές.  Αυτό, φυσικά,  θα ήταν μια σημαντική απώλεια με δεδομένα τα κοινωνικά και διατροφικά πλεονεκτήματα της παραδοσιακής παραγωγής τροφίμων.  

Νίκος Π. Πετρόπουλος

Συντονιστής Επιτροπής Ψ. Μ. Β.

 

Πατήστε εδώ ή στην επάνω εικόνα για μία περιήγηση στο φλίπινγκ μπουκ.

 


[1] Τις ευχαριστίες μας στην Κωνσταντίνα Σαραντάκη για τις πολύτιμες  συμβουλές της.

[2] Το καλαμποκίσιο αλεύρι το λέγαμε και μπομποτένιο, και το ψωμί με μπομποτένιο αλεύρι,  «μπομπότα». Πολλοί από τους ζώντες και ηλικιωμένους Βλαχοκερασιώτες μεγάλωσαν και με μπομποτιένιο ψωμί.

[3] Επισημαίνεται ότι ο γλυκός τραχανάς που παράγεται στην περιοχή μας  έχει σκούρα απόχρωση και ο ξινός, λευκο-κίτρινη, ενώ σε άλλες περιοχές της χώρας (Κρήτη, Θεσσαλία και Θράκη) η απόχρωση διαφέρει ανάλογα με την ποικιλία του σιταριού και τα συστατικά (π.χ. για τον γλυκό, λευκή και πορτοκαλί και τον ξινό, σκούρα).

Χάρτης / Map